6 bất cập trong đề xuất cải tiến “Tiếq Việt” của PGS Bùi Hiền

13 - 27/12/2017 - 14:25:36 - Giáo dục

Dân trí Khi phần 1 bản đề xuất cải tiến chữ quốc ngữ của PGS. TS Bùi Hiền (phần phụ âm) được công bố trên truyền thông, công luận đã có những phản ứng trái chiều, trong đó nghiêng về phản đối. Bài viết sau đây cũng là nối tiếp mạch suy nghĩ ấy khi PGS Bùi Hiền công bố tiếp phần 2 bản đề xuất với những cải tiến về hệ thống nguyên âm tiếng Việt. >> PGS.TS Bùi Hiền bất ngờ "trình làng" phần 2 đề xuất cải cách "Tiếq Việt"

Xem thêm:

Xem thêm: mái hiên phú sĩmái hiên di động quay taymái hiên di động hà nộimái xếpmái xếp di độngmái xếp lượn sóngmái xếp phú sĩ

Xin giới thiệu bài viết của TS. Trịnh Thu Tuyết (nguyên giáo viên Ngữ văn - Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội):

Nhìn nhận nghiêm túc thì Tiếng Việt của mình có rất nhiều điều bất hợp lý cả trăm năm nay, những bất hợp lý được hợp lý hoá bằng những qui ước mang tính mặc định trong cộng đồng sử dụng ngôn ngữ Việt, ví dụ các chữ cái c/k/q, r/d/gi, ng/ngh, g/gh...

Những mặc định đó tồn tại lâu dần thành thói quen, từ thói quen, lâu dần thành chuẩn mực chính tả phổ thông, và chuẩn mực là một trong những tiêu chí quan trong thiết lập giá trị thẩm mỹ trong tâm thế người sử dụng ngôn ngữ Việt. Bất hợp lý luôn tiềm tàng nhu cầu thay đổi để giảm thiểu tiến tới xoá bỏ nó, để dần mang tới tính khoa học, thẩm mỹ cho tiếng Việt.

Tuy nhiên, sự thay đổi thói quen đã hình thành hàng trăm năm là điều cực kì khó khăn, khó từ phương án thay đổi tới vấn đề giải quyết những hệ lụy cũ trong các văn bản hàng trăm năm nay, đặc biệt là khó khăn trong tâm thế tiếp nhận của cộng đồng!

Vậy vấn đề đặt ra là phải tìm phương án tốt nhất cho sự thay đổi, phương án ấy vừa khoa học, hợp lý, vừa không thay đổi quá nhiều những yếu tố có sẵn, tránh gây sốc cho cộng đồng.

Phương án do PGS Bùi Hiền đề xuất có quá nhiều sự thay đổi chưa thuyết phục được người sử dụng tiếng Việt, cũng là chủ nhân đích thực của tài sản tinh thần quí giá của cộng đồng, dễ gây phản ứng tiêu cực cũng là dễ hiểu.

Nhiều ý kiến lý giải sự bất hợp lý, dẫn tới bất khả thi trong những phương án đề xuất của PGS, tôi chỉ xin đưa ra một vài ý kiến rất nhỏ về những bất cập.


Tác giả bài viết - TS. Trịnh Thu Tuyết, nguyên giáo viên Ngữ văn - Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội.

Tác giả bài viết - TS. Trịnh Thu Tuyết, nguyên giáo viên Ngữ văn - Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội.

Trước hết là sự bất ổn trong cách đặt vấn đề:

- Giải quyết khắc phục tình trạng viết sai chính tả bằng cách xoá bỏ ranh giới đúng - sai của các phụ âm!

- Dùng tiếng thủ đô Hà Nôi làm cơ sở ngữ âm cho việc xác định danh mục chữ cái tiếng Việt. Trong khi đó, tiếng của Hà Nội về cơ bản không phân biệt r, d/ s, x/ ch, tr... sẽ không thể đại diện cho cách phát âm của người Việt nói chung.

Tiếng nói có trước, chữ viết có sau để ghi âm tiếng nói, vậy chữ phải thể hiện được đầy đủ các sắc độ tinh tế của tiếng nói, không thể xoá nhoà và đồng nhất các sắc độ ấy, không thể thay đổi chính âm và buộc người sử dụng ngôn ngữ chạy theo chính tả khi đồng nhất x/s; ch/tr; r/d...

Một trong những vẻ đẹp của tiếng Việt chính là sự phong phú, uyển chuyển tinh tế của ngữ âm, và ngữ âm được hình thành chủ yếu bởi thanh điệu, vần điệu, âm điệu, những yếu tố được cấu tạo trước hết bằng hệ thống phụ âm và nguyên âm! Sự khác nhau giữa các phụ âm r - d, ch - tr, x - s... tạo nên sắc điệu tinh tế cho các âm tiết khi phát âm!

Lấy ví dụ, sẽ không thể nhận ra vẻ đẹp của câu thơ "Những luồng run rẩy rung rinh lá" của Xuân Diệu; câu "Đứng bên này sông sao nhớ tiếc/ Sao xót xa như rụng bàn tay" của Hoàng Cầm; câu "Chí cha chí chát khua giày dép/ Đen thủi đen thui cũng lụa là" của Trần Tế Xương; hay ca từ "Trùng trùng quân đi như sóng... Trùng trùng say trong câu hát..." của Văn Cao... nếu phát âm theo hướng cải tiến quốc ngữ được đề xuất!

Sự thật không thể phủ nhận, đó là ngữ âm tạo nên KHÍ của ngôn ngữ, đó là cái tinh tế linh diệu của một ngôn ngữ! Chính vì thế, tôi cho rằng việc cải tiến nên hướng tới giải quyết những bất hợp lý đơn thuần về những chữ viết không làm phương hại tới ngữ âm!

Sau yếu tố ngữ âm là yếu tố từ vựng. Nghĩa biểu đạt của từ vựng liên quan chặt chẽ tới chữ viết. Nếu xoá nhoà ranh giới của ch/tr, s/x, r/d..., sẽ xuất hiện những yêu tố đồng âm khác nghĩa rất phức tạp trong tiếng Việt.

Ví dụ hai câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm:" Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng/ Họ chuyền lửa qua mỗi nhà, từ hòn than qua con cúi"- người đọc phân biệt sự khác nhau giữa "truyền" (sự trao gửi những giá trị - chủ yếu tinh thần - qua thời gian) với "chuyền" (việc chuyển chủ yêu các yếu tố vật chất trong không gian); phân biệt sự khác nhau giữa " sẻ" trong " chia sẻ" (chủ yếu hướng tới việc bày tỏ/ tâm tình/ đồng cảm... các giá trị tinh thần;

Nếu là giá trị vật chất, cũng chủ yếu hướng tới cách bộc lộ tình cảm đùm bọc cảm thông như "nhường cơm sẻ áo"... ) với "xẻ" (việc dùng một vật dụng như cưa, dao... để chia/cắt một đối tượng thường là hữu hình theo chiều dọc); hoặc phân biệt nghĩa các phát ngôn qua cách phát âm như "Không xa đâu Trường Sa ơi"/ " - Anh ăn trưa chưa? - Anh chưa ăn trưa! / Của nhà chồng em trồng đấy/ Loài trâu bò châu Á/ Da cô ấy dạo này trắng ra...". Đó là những hiện tượng ngôn ngữ rất khó phân biệt nếu giản lược các chữ cái theo đề xuất.

Toàn bảng chữ cái (âm vị) Tiếng Việt (thủ đô Hà Nội) gồm 33 đơn vị của PGS Bùi Hiền.
Toàn bảng chữ cái (âm vị) Tiếng Việt (thủ đô Hà Nội) gồm 33 đơn vị của PGS Bùi Hiền.

Nguyên tắc PGS đưa ra cải tiến tiếng Việt là mỗi âm vị chỉ ghi bằng một chữ cái (ký tự). Tuy nhiên, cách khắc phục của PGS lại nảy sinh một số vấn đề mới như sau:

- Sẽ có trường hợp một chữ phải gánh trong nó nhiều âm.

Ví dụ: c phải hàm chứa hai âm tr và ch; z hàm chứa r, d và gi. Bất cập đó dẫn tới sự tự loại bỏ một bộ phận âm vị không chỉ làm mất đi tính nhạc phong phú, đặc sắc trong TV mà còn dẫn tới những đồng âm rất khó phân biệt như đã nói ở phần 2 & 3.

- Hoặc ngược lại, một âm vẫn hiện hữu trong nhiều chữ cái khác nhau.

Quan sát đoạn "Thử nghiệm trực tiếp" cua PGS Bùi Hiền - đoạn trích báo Nhân dân - 16-12-2017, có trường hợp như âm ă ghi là a trong âm tiết " cách"; âm ă lại ghi là ă trong âm tiết " căn" (câu " ...một kác kăn kơ, bài bản...").

- Theo nguyên tắc chính tả hiện hành, nếu nguyên âm đôi uô/ ươ/iê là âm giữa vần thì ghi uô (rau muống), ghi ươ (tương đương), ghi iê (tiếng Việt), còn nếu đứng độc lập không có âm cuối vần thì chuyển thành ua (mua); ưa (mưa); ia (tia). Hàng trăm năm nay, sự chuyển âm này không còn là vấn đề với người sử dụng tiếng Việt.

Nay theo đề xuất của PGS Bùi Hiền, chữ a chỉ ghi âm a, và các trường hợp a đọc là ô (mua) sẽ trả lại là "muô"; a đọc là ơ (mưa) sẽ trả lại là "mươ"; a đoc là ê (tia) sẽ trả lại là " tiê"; a đọc là ă ( tay) sẽ trả lại là "tăy" .

Tuy nhiên, trường hợp âm â ghi â và ớ như trong các âm tiết: "tân" và "tớ" sẽ là hiện tượng một âm xuất hiện ở hai chữ cái trong khi nếu tuân thủ hệ thống cải tiến theo nguyên tắc một chữ ghi một âm thì chữ " tớ" phải chuyển thành "tấ"! Vậy là nguyên tắc một chữ ghi một âm của PGS đã không triệt để ngay trong chính hệ thống của ông!

Đề xuất cắt một nét của chữ "n", ghép liền với chữ "h" để ghi âm " nhờ" (nh) là một đề xuất rất khó thuyết phục cả về tính khoa học lẫn thẩm mỹ!

Sự cải tiến đồng bộ chữ viết Tiếng Việt sẽ tạo ra sự đứt đoạn của một giai đoạn văn hoá dân tộc! Lần thứ nhất, số đông người VN đã khó khăn trước những di sản văn hoá, lịch sử sử dụng Hán ngữ; còn lần này lại là khó khăn thật trớ trêu trước di sản sử dụng Việt ngữ!

PGS nói không cần in lại toàn bộ sách báo, ấn phẩm, sách giáo khoa, hợp đồng kinh tế, giấy tờ..., vì cho rằng những người biết quốc ngữ vẫn yên tâm sử dụng tất cả những thứ đó tới hết đời! Vậy nếu đề xuất này được thực hiện, những thế hệ con cháu chúng ta sẽ tiếp nhận di sản văn hoá sử dụng chữ quốc ngữ hiện tại như thế nào nếu không biết đồng thời hai hệ thống ngôn ngữ?

Đưa ra giải pháp "in một số tác phẩm văn thơ cần thiết để phổ cập nhanh chóng" như thời dùng chữ quốc ngữ thay chữ Hán đầu thế kỉ trước sẽ mặc nhiên loại bỏ một phần lớn di sản văn hoá dân tộc (bởi nếu in lại nhiều sẽ là một vấn đề quá lớn cho ngân sách).

PGS dẫn chứng giấy khai sinh thời Pháp in ba thứ chữ: chữ Pháp, chữ Nho, chữ quốc ngữ (!), nếu theo sáng kiến này, lượng tiền của, công sức, thời gian... in ấn sẽ lớn gấp bao nhiêu lần 9% tiết kiệm được mà ông cho rằng cải tiến mới sẽ đem lại?

Đó là một vài suy nghĩ ban đầu về những bất cập nếu chúng ta áp dụng đề xuất cải tiến tiếng Việt của PGS Bùi Hiền.

TS. Trịnh Thu Tuyết

(Nguyên giáo viên Ngữ văn - Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội)

>> Chính phủ không có chủ trương cải tiến chữ quốc ngữ

Từ khóa: mái hiên phú sĩmái hiên di động quay taymái hiên di động hà nộimái xếpmái xếp di độngmái xếp lượn sóngmái xếp phú sĩ

Bài viết khác

  • Cùng MC Đan Lê chọn lựa sân chơi hè lý tưởng cho con
    Cùng MC Đan Lê chọn lựa sân chơi hè lý tưởng cho con
    Giống như bao bậc cha mẹ khác, MC - diễn viên Đan Lê cũng có chung nỗi trăn trở làm sao để những thiên thần nhỏ của mình có một sân chơi hè phù hợp, cân bằng giữa hai yếu tố “chơi” và “học”. Hãy lắng nghe xem cô có bí quyết gì để lựa chọn và giúp hai nhóc tì phát triển tự nhiên, toàn diện mà vẫn tận hưởng một tuổi thơ vui vẻ, trọn vẹn!
  • Xin gửi lời cám ơn đến các thầy cô giáo của con tôi
    Xin gửi lời cám ơn đến các thầy cô giáo của con tôi
    Dân trí Ngôi trường mà con trai tôi theo học rất chú trọng việc giáo dục đạo đức cho học sinh. Các con ngoài học văn hóa thì còn được tham gia rất nhiều phong trào có ý nghĩa. Thông qua các hoạt động, con ngày càng trưởng thành hơn về nhân cách.
  • Học sinh dùng điện thoại, máy tính quá nhiều có thể trầm cảm
    Học sinh dùng điện thoại, máy tính quá nhiều có thể trầm cảm
    Dân trí “Học sinh bây giờ dành quá nhiều thời gian sử dụng đồ công nghệ như điện thoại, máy tính. Thậm chí có những học sinh hay trẻ em lớn dành hơn 10 tiếng mỗi ngày để sử dụng thiết bị. Việc sử dụng các thiết bị như điện thoại, máy tính có thể dẫn đến thay đổi hoóc môn, gây trầm cảm hay bị tâm thần”, TS Amie Pollack, Trường ĐH Vanderbilt, Hoa Kì cho biết. >> Hà Nội: Sẽ quy định việc học sinh sử dụng Facebook và điện thoại >> 2 cách ngăn ngừa chứng “nghiện Facebook” ở con trẻ
  • Cô giáo bị đồng nghiệp sát hại vừa tốt nghiệp thủ khoa cao học
    Cô giáo bị đồng nghiệp sát hại vừa tốt nghiệp thủ khoa cao học
    Dân trí Học sinh, giáo viên Trường THPT Võ Thị Sáu và ngành giáo dục TPHCM đau xót trước sự việc cô giáo trường này bị đồng nghiệp dạy cùng trường sát hại ngay trên đường phố. Được biết, cô vừa tốt nghiệp thủ khoa cao học tại ĐH Sài Gòn. >> TPHCM: Đề nghị ổn định tâm lý học sinh sau vụ cô giáo bị đồng nghiệp sát hại
  • Cảnh cáo thầy giáo xưng tao - mày, gọi học trò là “cẩu nam nữ”
    Cảnh cáo thầy giáo xưng tao - mày, gọi học trò là “cẩu nam nữ”
    Dân trí Hội đồng kỷ luật trường THPT Hàn Thuyên (quận Phú Nhuận, TPHCM) vừa ra quyết định cảnh cáo đối với ông Trần Huy K., giáo viên dạy văn do dùng nhiều từ ngữ “thô tục” như xưng “tao - mày”, gọi học sinh là “cẩu nam nữ”… gây bức xúc cho học sinh.
  • Nhà nghiên cứu y học 9X giành 7 học bổng tại 5 châu lục
    Nhà nghiên cứu y học 9X giành 7 học bổng tại 5 châu lục
    Dân trí Anh Vũ Toàn Thịnh (sinh năm 1991) hiện đang làm công tác nghiên cứu tại ĐH Y Hà Nội xuất sắc nhận được 4 học bổng thạc sĩ toàn phần và 3 học bổng ngắn hạn tại các quốc gia có nền giáo dục tiên tiến thế giới. >> Cô gái 18 tuổi xinh xắn giành học bổng toàn phần của ĐH Harvard và Stanford >> Viết luận bằng thơ Nhật, cô gái dễ thương giành học bổng tiền tỷ đại học Mỹ
  • Buộc thôi việc giáo viên sờ vùng “nhạy cảm” của học sinh
    Buộc thôi việc giáo viên sờ vùng “nhạy cảm” của học sinh
    Dân trí Một nam giáo viên ở Bình Dương đã bị thôi việc vì bị phụ huynh tố cáo sờ mó vùng “nhạy cảm” của các em học sinh nữ trong thời gian dài.
  • TPHCM: Đề nghị ổn định tâm lý học sinh sau vụ cô giáo bị đồng nghiệp sát hại
    TPHCM: Đề nghị ổn định tâm lý học sinh sau vụ cô giáo bị đồng nghiệp sát hại
    Dân trí Vụ việc một nữ giáo viên Trường THPT Võ Thị Sáu (quận Bình Thạnh, TPHCM) bị đồng nghiệp sát hại đang gây hoang mang cho giáo viên và học sinh. Sở GD-ĐT TPHCM yêu cầu nhà trường ổn định tâm lý cho học sinh và giáo viên.
  • Giáo viên chỉ dọa phạt học sinh ngậm dép?
    Giáo viên chỉ dọa phạt học sinh ngậm dép?
    Dân trí Trên mạng xã hội lan truyền thông tin giáo viên tiếng Anh Trường tiểu học Sông Lô (Phú Nhuận, TPHCM) phạt học sinh nói chuyện trong lớp bằng cách... bắt các em ngậm dép. Tuy nhiên, thông tin này được xác định là chưa chính xác.
  • Thủ tướng Chính phủ yêu cầu xử lý nghiêm hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo
    Thủ tướng Chính phủ yêu cầu xử lý nghiêm hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo
    Dân trí Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc vừa ký văn bản 522/TTg-TH, yêu cầu các Bộ triển khai ngay nhiệm vụ Chính phủ giao. Trong đó yêu cầu Bộ GD-ĐT kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm đạo đức, phẩm chất nhà giáo, ảnh hưởng đến hình ảnh đội ngũ nhà giáo đối với xã hội.
  • Học sinh tiểu học rơi từ tầng 4 xuống sân trường bị rạn sọ não, gãy chân tay
    Học sinh tiểu học rơi từ tầng 4 xuống sân trường bị rạn sọ não, gãy chân tay
    Dân trí Qua chuẩn đoán ban đầu từ bệnh viện xác định, nam sinh lớp 4 của trường Tiểu học Dịch Vọng B (quận Cầu Giấy, Hà Nội) đã rơi từ tầng 4 xuống sân trường và chấn thương rất nặng, bị rạn sọ não, gãy xương đùi và tay phải.
  • Khen thưởng 2 học sinh nhặt được của rơi, trả lại người đánh mất
    Khen thưởng 2 học sinh nhặt được của rơi, trả lại người đánh mất
    Dân trí Sáng 19/4, Huyện đoàn Hương Sơn (Hà Tĩnh) đã trao giấy khen, phần thưởng cho hai học sinh trên địa bàn huyện vì có hành động đẹp nhặt được tiền trả lại cho người đánh mất. >> Trên đường tan trường, nhóm học sinh nhặt được của rơi trả lại >> Nữ sinh lớp 7 nhặt được 37 triệu đồng trả lại cho người đánh rơi